Crni šešir koji je pre gotovo jednog veka bio deo svakodnevnog izgleda moderne žene danas svedoči o vremenu velikih promena u modi, ali i o nekadašnjem modnom životu Subotice. Kloš šešir, karakterističnog zvonastog oblika, bio je jedan od najprepoznatljivijih modnih detalja dvadesetih godina prošlog veka, a jedan pažljivo izrađen primerak iz oko 1925. godine čuva se u Gradskom muzeju Subotica.
Kloš šešir nastao je početkom 20. veka, a njegov oblik kreirala je francuska modistkinja Karolin Rebuks (Caroline Reboux). Posebnu popularnost stekao je između 1922. i 1933. godine, kada je postao simbol novog ženskog izgleda, jednostavnijeg kroja, kratke kose i drugačijeg odnosa prema modi.
Kako objašnjava Ljubica Vuković Dulić, muzejski savetnik i istoričar umetnosti, naziv ovog šešira potiče od francuske reči za zvono, što opisuje njegov karakterističan oblik koji prianja uz glavu.
„Za razliku od prethodnih modnih epoha, koje su isticale gabaritne šešire, kloš je doneo minimalizam, čiste linije i funkcionalnost“, navodi Ljubica Vuković Dulić u tekstu objavljenom na sajtu Gradskog muzeja Subotica.
Šeširi su se izrađivali od filca, svile, slame i drugih materijala, a nosili su se nisko na čelu, tako da je obod delimično zaklanjao pogled. Njihova popularnost uticala je i na ženske frizure. Kratka bob frizura postala je idealan izbor jer je odgovarala obliku šešira i novom modnom izrazu.
Primerak koji se čuva u subotičkom muzeju stigao je u muzej 2024. godine, otkupom od jedne subotičke porodice. Zahvaljujući etiketi sa unutrašnje strane, utvrđeno je da je izrađen u Segedinu, u salonu ženskih šešira Fazekas Nővérek, odnosno Sestre Fazekas.
Ovaj crni kloš šešir posebno je zanimljiv zbog kombinovanja različitih materijala i tekstura. Visoka, zaobljena kalota presvučena je glatkom, blago sjajnom tkaninom, dok su na njenom gornjem delu oblikovani vertikalni nabori. Obod se postepeno širi prema prednjem delu, a dodatni ukras predstavlja ovalni element koji podseća na kopču.
Da moda tog vremena nije zaobilazila ni Suboticu, svedoče brojne sačuvane fotografije na kojima se vide žene sa kloš šeširima, ali i nekadašnji izlozi prodavnica. Ovakvi šeširi predstavljani su na posebnim lutkama u obliku ženskog torza, a jedan takav muzejski primerak takođe se čuva u Umetničkom odeljenju Gradskog muzeja Subotica.
Kloš šešir nosila je i subotička grafičarka Klara Gereb, što je zabeleženo na crtežu njenog kolege Arpada G. Balaža, nastalom oko 1925. ili 1926. godine.
Subotica je između dva svetska rata imala razvijenu klobučarsku delatnost, sopstvene majstore, proizvođače i trgovce šeširima. Među poznatim imenima bili su Jožef Šild, Đerđ Vulkan, Braća Vitanović i Mavro Banjai, kao i fabrika šešira Generál, koju je vodio Deže Rot.
Posebno mesto u istoriji ove delatnosti zauzima i Margita Rot, ćerka subotičkog industrijalca Armina Rota, koja je 1926. godine pokrenula časopis „Jugoslovenski klobučar – klobučarsko industrijski mesečnik“. List je izlazio na srpskom, mađarskom i nemačkom jeziku, a njegov cilj bio je promocija klobučarske industrije. Izlazio je do jula 1927. godine.
Kloš šešir koji se danas čuva u Gradskom muzeju Subotica, zajedno sa primerkom časopisa „Jugoslovenski klobučar“ i lutkom za izlaganje šešira, deo je izložbe „Modernizam u Subotici“. Ovi predmeti pokazuju da je Subotica pratila modne tokove svog vremena i da je moda bila važan deo njenog gradskog i kulturnog života.
Od sredine tridesetih godina prošlog veka kloš šešire postepeno su zamenili asimetrični modeli i šeširi sa širim obodima. Ipak, njihov prepoznatljiv oblik ostao je jedan od simbola modne revolucije dvadesetih godina, kada su se menjali ne samo ženska odeća i frizure već i predstava o modernoj ženi.
