Keramičko srce – zaštitni znak Palate Rajhl

Povodom Svetskog dana secesije, u Savremenoj galeriji posetioci do 12. juna imaju priliku da upoznaju bogato secesijsko nasleđe grada kroz projekciju dokumentarnog filma „Secesijska Subotica“ reditelja Zoltana Šifliša, kao i kroz tematsku šetnju Palatom Rajhl pod nazivom „Od ukrasa do slobode: žena u doba secesije“. Program je deo trodnevne manifestacije kojom Subotica obeležava Svetski dan secesije i promoviše svoje jedinstveno arhitektonsko i kulturno nasleđe.

Palata Rajhl, jedno od najlepših ostvarenja secesijske arhitekture u Subotici, i ove godine postaje mesto susreta umetnosti, istorije i kulturnog nasleđa. Kroz film, izložbene postavke i stručno vođenje, posetioci imaju priliku da otkriju priče skrivene iza bogatih dekorativnih motiva, među kojima se izdvaja prepoznatljivo keramičko plavo srce, kao i da upoznaju život nekadašnjih stanovnika ove reprezentativne palate. Originalna srca postavljena su 1904. godine, a nakon sto godina sva su zamenjena novim, proizvedenim po ugledu na originalna.

– Keramičko srce jedan je od prepoznatljivih motiva Palate Rajhl. Pojavljuje se na gotovo svim dekorativnim elementima – od kovane kapije do nameštaja i brojnih ukrasa u enterijeru i eksterijeru, pa se može reći da ga susrećemo na svakom koraku. Motiv srca potiče iz mađarske narodne umetnosti, na koju se arhitekta Ferenc Rajhl snažno oslanjao prilikom oblikovanja Palate. Reč je o preoblikovanim ornamentima preuzetim iz tradicije Kalotasega, oblasti poznate po bogatom narodnom stvaralaštvu. U kreiranju dekorativnih elemenata Rajhl se oslanjao i na etnografska istraživanja Jožefa Huske, koji je u Kalotasegu prepoznao autentične i očuvane izvore narodnog umetničkog nasleđa. Mnogi motivi koje je dokumentovao kasnije su postali važan deo mađarske varijante secesije. Ferenc Rajhl je u realizaciji keramičke dekoracije Palate sarađivao sa Gezom Nikelskim, glavnim dizajnerom Žolnai fabrike, koji je bio jedan od istaknutih stvaralaca u periodu procvata secesije. Njihova saradnja doprinela je jedinstvenom spoju narodnih motiva i savremenog umetničkog izraza koji i danas predstavlja jedno od najprepoznatljivijih obeležja Palate – rekla je Viktorija Salma, direktorica Savremene galerije Subotica.

Ovogodišnji Svetski dan secesije posvećen je ženama u secesiji, sa ciljem da osvetli doprinos žena ovom umetničkom pokretu kroz njihove različite uloge – kao umetnica, muza, naručiteljki i nositeljki društvenih promena. Period secesije obeležili su i značajni koraci ka ženskoj emancipaciji i većim ličnim slobodama. Upravo u to vreme žene počinju da odbacuju stroga društvena pravila i nepraktičnu odeću, a nošenje pantalona postaje jedan od simbola njihove borbe za ravnopravnost, samostalnost i aktivnije učešće u javnom životu.